تنها سوره ای که به نام یک زن است!
ساعت ۱:۳٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/٧  کلمات کلیدی: قرآن ، سوره ، پیامبر ، شفاعت

تنها سوره ای که به نام یک زن است!

سیماى سوره مریم‏                                  منبع: سایت تبیان- نویسنده: آمنه اسفندیاری

 

قران و خدا

سوره مریم نوزدهمین سوره‏ى قرآن، داراى نود و هشت آیه و در مکّه نازل شده است. (بعضى دو آیه 58 و 71 را مدنى مى‏دانند) در تفسیر خازن عدد کلمات آن را هفتصد و هشتاد و عدد حروفش را سه هزار و هفتصد گفته‏اند.

در تفسیر المیزان مى‏خوانیم: خداوند در دو آیه‏ى آخر این سوره مى‏فرماید:

هدف ما از نزول این سوره، بشارت و انذار است و این هدف در قالب زیباى داستان زندگى پیامبران آمده است.

نام این سوره از آیه 16 آن گرفته شده،‏ نام مریم 34 بار در قرآن آمده است و خداوند نام هیچ زنى را با اسم خاص در قرآن ذکر نکرده، جز مریم و تنها سوره‏اى که به نام یک زن در قرآن نامیده شده، همین سوره مریم است.

 

فضیلت سوره‏

از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنین نقل شده است که هر کس این سوره را بخواند به تعداد کسانى که زکریا و یحیى و مریم و عیسى و موسى و هارون و ابراهُیم و اسحاق و یعقوب و اسماعیل، را تصدیق یا تکذیب کردند و همچنین به تعداد کسانى که (به دروغ و تهمت) براى خدا فرزندى قائل شدند و نیز به تعداد کسانى که فرزند قائل نشدند  هر یک از آنها خداوند ده حسنه به او مى‏دهد،. (مجمع البیان ذیل آیه)

در حقیقت این حدیث دعوت به تلاش و کوشش در دو خط مختلف میکند:

خط حمایت از پیامبران و پاکان و نیکان، و خط مبارزه با مشرکان و منحرفان و آلودگان، زیرا مى‏دانیم این ثوابهاى بزرگ را به کسانى نمى‏دهند که تنها الفاظ را بخوانند و عملى بر طبق آن انجام ندهند، بلکه این الفاظ مقدس مقدمه‏اى است براى عمل.

و نیز در حدیث دیگرى از امام صادق(علیه السلام) مى‏خوانیم هر کس مداومت به خواندن این سوره کند از دنیا نخواهد رفت مگر اینکه خدا به برکت این سوره او را از نظر جان و مال و فرزند بى‏نیاز مى‏کند. (مجمع البیان ذیل آیه)

این غنا و بى‏نیازى مسلما بازتابى است از پیاده شدن محتواى سوره در درون جان انسان و انعکاسش در خلال اعمال و رفتار و گفتار او.

 

محتواى سوره‏

این سوره از نظر محتوا داراى چندین بخش مهم است:

1- مهمترین بخش این سوره را قسمتى از سرگذشت زکریا و مریم و حضرت مسیح(ع) و یحیى و ابراهیم قهرمان توحید و فرزندش اسماعیل و ادریس و بعضى دیگر از پیامبران بزرگ الهى، تشکیل مى‏دهد که داراى نکات تربیتى خاصى است.

2- قسمت دیگرى از این سوره که بعد از بخش نخست مهمترین بخش را تشکیل مى‏دهد مسائل مربوط به قیامت و چگونگى رستاخیز و سرنوشت مجرمان و پاداش پرهیزکاران و مانند آن است.

3- بخش دیگر مواعظ و نصائحى است که در واقع مکمل بخشهاى گذشته مى‏باشد.

4- بالآخره آخرین بخش، اشارات مربوط به قرآن و نفى فرزند از خداوند و مساله شفاعت است که مجموعا برنامه تربیتى مؤثرى را براى سوق نفوس انسانى به ایمان و پاکى و تقوا تشکیل مى‏دهد.

مهمترین بخش این سوره را قسمتى از سرگذشت زکریا و مریم و حضرت مسیح(ع) و یحیى و ابراهیم قهرمان توحید و فرزندش اسماعیل و ادریس و بعضى دیگر از پیامبران بزرگ الهى، تشکیل مى‏دهد که داراى نکات تربیتى خاصى است

ادریس پیامبر

قرآن

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ إِدْرِیسَ إِنَّهُ کانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا (مریم-56) وَ رَفَعْناهُ مَکاناً عَلِیًّا (مریم -57)

و در این کتاب، از ادریس یاد کن، همانا او پیامبرى بسیار راستگو بود. و ما او را به مقام والایى رساندیم.

 

نکته‏ها:

مراد از «مَکاناً عَلِیًّا»، یا مقام بلند معنوى است یا عروج به آسمان‏ها، زیرا خداوند چهار پیامبر دیگر را به آسمان‏ها برد: ادریس، عیسى، خضر و الیاس. (تفسیر أطیب البیان)

و «صِدِّیقاً» به کسى گفته مى‏شود که گفتار و رفتارش با هم هماهنگ باشد.

 

سیماى ادریس (علیه السلام‏)

حضرت ادریس، از اجداد حضرت نوح است و به دلیل اشتغال زیاد او به درس (تفسیر المیزان)  یا به خاطر آن که اوّلین کسى بود که با قلم نوشت، به ادریس مشهور شد. (تفسیر نمونه)

نام شریف ادریس، دو بار در قرآن آمده و با اوصاف «صدیق»، «صابر» و «نبى» از او تجلیل شده است.

در حدیثى مى‏خوانیم: خانه ادریس، در مسجد سهله در اطراف نجف اشرف بوده است.(تفسیر المیزان)

ادریس، اوّلین کسى بود که علم نجوم و حساب را مى‏دانست. (تفسیر أطیب البیان)

اوّلین کسى بود که به انسان، خیاطى آموخت. (تفسیر نمونه)

ادریس (علیه السلام) 365 سال عمر کرد و بعد به آسمان رفت و اکنون زنده است و در زمان ظهور حضرت مهدى (علیه السلام) حاضر خواهد شد. (تفسیر أطیب البیان)

 

پیام‏های آیه

1ـ یاد و تجلیل از بزرگان وسیله رشد و هدایت دیگران است. «وَ اذْکُرْ»

2ـ تجلیل‏ها باید پایدار بماند. «فِی الْکِتابِ»

3ـ معیار تجلیل از افراد، باید ارزشهاى معنوى آنان باشد. «صِدِّیقاً نَبِیًّا»

4ـ صداقت، شرط تأثیرگذارى در تبلیغ است. «صِدِّیقاً نَبِیًّا» تقدّم کلمه‏ى «صدیق» بر «نبى»، نشانه‏ى آن است که صداقت زمینه‏ى نبوّت است.

ممکن است مراد از «عَهْداً»، همان عهد بندگى خدا و دورى از شیطان باشد که قرآن مى‏فرماید: «أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یا بَنِی آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّیْطانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ وَ أَنِ اعْبُدُونِی هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ» (یس، 60- 61) اى انسان‏ها! آیا از شما پیمان نگرفتم که از شیطان اطاعت نکنید که او براى شما دشمنى آشکار است و اینکه تنها مرا پرستش کنید که این صراط مستقیم است

شفاعت

قرآن

لا یَمْلِکُونَ الشَّفاعَةَ إِلاَّ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً (مریم87)

آنان مالک شفاعت نیستند، مگر کسى که با خداى رحمان پیمانى بسته باشد.

قرآن، براى شفاعت شرایطى قائل است و چنین نیست که هر کس هر چه را خواست شفیع خود قرار دهد. در قیامت، کفّار به هر درى مى‏زنند و از هر کسى پناه مى‏خواهند، ولى جواب منفى مى‏شنوند.

ممکن است مراد از «عَهْداً»، همان عهد بندگى خدا و دورى از شیطان باشد که قرآن مى‏فرماید: «أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یا بَنِی آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّیْطانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ وَ أَنِ اعْبُدُونِی هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ» (یس، 60- 61) اى انسان‏ها! آیا از شما پیمان نگرفتم که از شیطان اطاعت نکنید که او براى شما دشمنى آشکار است و اینکه تنها مرا پرستش کنید که این صراط مستقیم است.

و در جاى دیگرى مى‏خوانیم: «لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِیَ لَهُ قَوْلًا» (طه، 109) در آن روز، شفاعت هیچ کس سودى نمى‏بخشد جز کسى که خداوند به او اجازه داده و به گفتار او راضى است.

در روایات، «عهد» به چند چیز تفسیر شده است از جمله:

الف: تعهّد به ولایت امیر المؤمنین علىّ بن ابى طالب (علیهما السلام) و امامان پس از او.(تفسیر المیزان)

ب: وصیّت هنگام مرگ که انسان مردم را گرد خود جمع کند و بگوید: من متعهّدم به «لا اله الا الله، محمد رسول الله»، و حقانیّت بهشت و دوزخ. (تفسیر مجمع البیان)

ج: تعهّد و مواظبت بر نمازهاى شبانه‏روزى. (تفسیر المیزان)

 

نکته های آیه

1ـ شفاعت، داراى نظامى قانون‏مند و تحت نظارت خداوند است.«لا یَمْلِکُونَ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنِ» ...

2ـ کسى خودسرانه و از پیش خود قدرت و حقّ شفاعت ندارد. «لا یَمْلِکُونَ»

3ـ شفاعت، جلوه‏اى از رحمت گسترده‏ى الهى است. «عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً»

4ـ افراد خاص و متعهّد از طرف خداوند حقّ شفاعت دارند. «إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً»

  

منابع:

1- تفسیر نور، ج 7

2- ترجمه رهنما، ج 2

3- تفسیر احسن الحدیث، ج 6

4- تفسیر نمونه، ج13


 
 
 
 

Powered by IP2Location.com