خانواده از منظر قرآن کریم (3)
ساعت ۱:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٢/٢٢  کلمات کلیدی: معاشرت ، شادمانی ، نماز ، مشورت

سرپرست خانواده

141. سرپرست خانواده، داراى نقشى سازنده در حیات معنوى اعضاى خانواده:
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ... * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوةِ والزَّکوةِ وکانَ عِندَ رَبِّهِ مَرضیـّا.مریم (19) 54 و 55
وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوةِ واصطَبِر عَلَیها....طه (20) 132
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا ... . تحریم (66) 6
142. توصیه خداوند به مؤمنان، مبنى بر مراقبت از اعضاى خانواده خود، در برابر عوامل و موجبات بدبختى و دوزخى شدن آنان:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا ... . تحریم (66) 6
143. توجّه پدر به آینده دینى خانواده و لزوم احساس مسئولیت درباره آنان، امرى ارزشمند:
اَم کُنتُم شُهَداءَ اِذ حَضَرَ یَعقوبَ المَوتُ اِذ قالَ لِبَنیهِ ما تَعبُدونَ مِن بَعدى قالوا نَعبُدُ اِلـهَکَ واِلـهَ ءابائِکَ اِبرهیمَ واِسمـعیلَ واِسحـقَ اِلـهـًا
وحِدًا ونَحنُ لَهُ مُسلِمون. بقره (2) 133
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ اِنَّهُ کانَ صادِقَ الوَعدِ وکانَ رَسولاً نَبیـّا * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوةِ والزَّکوةِ.... مریم (19) 54 و 55
وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوةِ واصطَبِر عَلَیها....طه (20) 132

سلام بر خانواده

144. لزوم رعایت ادب و سلام گفتن به افراد خانواده، هنگام ورود بر آنان:
...فَاِذا دَخَلتُم بُیوتـًا فَسَلِّموا عَلى اَنفُسِکُم تَحِیَّةً مِن عِندِ اللّهِ مُبـرَکَةً طَیِّبَةً....[23] نور (24) 61
145. لزوم سلام کردن به افراد خانواده دیگران، هنگام ورود به خانه هاى شان:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لا تَدخُلوا بُیوتـًا غَیرَ بُیوتِکُم حَتّى تَستَأنِسوا وتُسَلِّموا عَلى اَهلِها ذلِکُم خَیرٌ لَکُم لَعَلَّکُم تَذَکَّرون. نور (24) 27
146. ورود فرشتگان از دربهاى مختلف بهشت و سلام آنها بر بهشتیان و خانواده آنان:
جَنّـتُ عَدن یَدخُلونَها ومَن صَلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم والمَلـئِکَةُ یَدخُلونَ عَلَیهِم مِن کُلِّ باب * سَلـمٌ عَلَیکُم... .رعد (13) 23 و 24

شادمانى در خانواده

147. دریافت کنندگان نامه اعمال از پشت سر خود در قیامت، انسانهایى شادمان و مسرور در میان خانواده خویش در دنیا:
واَمّا مَن اوتِىَ کِتـبَهُ وراءَ ظَهرِه * فَسَوفَ یَدعوا ثُبورا * اِنَّهُ کانَ فى اَهلِهِ مَسرورا.انشقاق (84) 10 و 11 و 13
نیز => همین مدخل، خانواده در بهشت

عواطف خانوادگى

148. عواطف خانوادگى با رحمت و مودّت میان زن و شوهر، از آیات الهى براى متفکّران:
ومِن ءایـتِهِ اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزوجـًا لِتَسکُنوا اِلَیها وجَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّةً ورَحمَةً اِنَّ فى ذلِکَ لاَیـت لِقَوم یَتَفَکَّرون. روم (30) 21
149. عواطف خانوادگى میان زن و شوهر، از آیات الهى:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ الَّذینَ مَلَکَت اَیمـنُکُم والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم...لَیسَ عَلَیکُم ولا عَلَیهِم جُناحٌ بَعدَهُنَّ طَوّفونَ عَلَیکُم بَعضُکُم عَلى بَعض کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُمُ الأیـتِ.... نور (24) 58
150. اهتمام خداوند به عواطف و ارتباط تنگاتنگ با فرزندان، در محیط خانواده:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ... والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم ثَلـثَ مَرّت... ولا عَلَیهِم جُناحٌ بَعدَهُنَّ طَوّفونَ عَلَیکُم بَعضُکُم عَلى بَعض.... نور (24) 58

مشورت در خانواده

151. کسب رضایت و مشاوره در خانواده، براى گرفتن فرزند از شیر مادر، قبل از دو سال:
والولِدتُ یُرضِعنَ اَولـدَهُنَّ حَولَینِ کامِلَینِ ...
فَاِن اَرادا فِصَالاً عَن تَراض مِنهُما وتَشَاوُر فَلا جُنَاحَ عَلَیهِما....[24]بقره (2) 233
152. جواز گرفتن فرزند از شیر، قبل از دو سال، به شرط مشورت در خانواده و توافق پدر و مادر:
والولِدتُ یُرضِعنَ اَولـدَهُنَّ حَولَینِ کامِلَینِ...فَاِن اَرادا فِصَالاً عَن تَراض مِنهُما وتَشَاوُر فَلا جُنَاحَ عَلَیهِما.... بقره (2) 233

معاشرت در خانواده

153. معاشرت در خانواده، کارى مطلوب:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ الَّذینَ مَلَکَت اَیمـنُکُم والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم ثَلـثَ مَرّت مِن قَبلِ صَلوةِ الفَجرِ وحینَ تَضَعونَ ثیابَکُم مِنَ الظَّهیرَةِ ومِن بَعدِ صَلوةِ العِشاءِ ثَلـثُ عَورت لَکُم لَیسَ عَلَیکُم ولا عَلَیهِم جُناحٌ بَعدَهُنَّ طَوّفونَ عَلَیکُم بَعضُکُم عَلى بَعض کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُمُ الأیـتِ واللّهُ عَلیمٌ حَکیم. نور (24) 58
154. لزوم ظاهر نشدن پدر و مادر با لباس خواب و خلوت، در برخورد و معاشرت با افراد خانواده خویش:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ...والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم ثَلـثَ مَرّت مِن قَبلِ صَلوةِ الفَجرِ وحینَ تَضَعونَ ثیابَکُم مِنَ الظَّهیرَةِ ومِن بَعدِ صَلوةِ العِشاءِ ثَلـثُ عَورت لَکُم... .[25]نور (24) 58
مودّت در خانواده => همین مدخل، عواطف خانوادگى

نماز در خانواده

155. نماز در خانواده، بهترین جایگزین براى مال و رفاه:
ولا تَمُدَّنَّ عَینَیکَ اِلى ما مَتَّعنا بِهِ اَزوجـًا مِنهُم زَهرَةَ الحَیوةِ الدُّنیا لِنَفتِنَهُم فیهِ ورِزقُ رَبِّکَ خَیرٌ واَبقى * وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوةِ واصطَبِر عَلَیها لا نَسـَلُکَ رِزقـًا نَحنُ نَرزُقُکَ والعـقِبَةُ لِلتَّقوى. طه (20) 131 و 132

نهى از منکر در خانواده

156. ضرورت نهى از منکر در خانواده:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا... .[26] تحریم (66) 6
157. نهى از منکر در خانواده، زمینه ساز نجات آنان از آتش جهنّم:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا...واَهلیکُم نارًا وقودُهَا النّاسُ والحِجارَةُ.... تحریم (66) 6
نیز => آل ابراهیم، آل داود، آل عمران، آل فرعون، آل لوط، آل محمّد(صلى الله علیه وآله)، آل موسى، آل هارون، آل یعقوب، شوهر، فرزند، والدین، همسر آدم => حوّا(علیها السلام)، همسر ابولهب =>
امّ جمیل، همسران محمّد، همسر ایّوب => ایّوب(علیه السلام)، همسر زکریّا =>زکریّا(علیه السلام)، همسر عزیز مصر، همسر عمران، همسر فرعون =>آسیه، همسر موسى => موسى(علیه السلام)، همسر موسى، همسر نوح =>، نوح(علیه السلام)، همسر نوح

پی نوشت :

[1] . قاموس الفارسیّه، ص 213، «خانواده».
[2] . مفردات، ص 96، «اهل».
[3] . نظام حیات خانواده در اسلام، قائمى، ص 20.
[4] . «لباس»، به معناى آرامش و سکون است. (مجمع البیان، ج 1 ـ 2، ص 504)
[5] . در معناى آیه گفته شد: «اگر در سخنان و کارهایتان احسان کنید و... خداوند به آنچه در مورد همسرانتان انجام مى گیرد آگاه است تا شما را در برابر کارهایتان پاداش بدهد. (مجمع البیان، ج 3 ـ 4، ص 184)
[6] . «شحّ» بخل همراه با حرص است. (مفردات، ص 446، «شح») ظاهراً بیان بخل پس از صلحى که مستلزم گذشت از حقوق است، بیانگر این معناست که اگر صلح را نپذیرفتند، بدانید که بخل، مانع آن شده است.
[7] . از امام صادق(علیه السلام) در تفسیر آیه سؤال شد: چگونه اهل خود را از آتش نگهدارى کنیم؟ فرمود: به آنان امر و نهى کنید. (الکافى، ج 5 ،ص 62 ، ح 3)
[8] . آیه مزبور درباره متخلّفان از حرکت به حدیبیّه است. (مجمع البیان، ج 9 ـ 10، ص 173)
[9] . ممکن است تقدیر در آیه، «أو کسوتهم من أوسط ما تکسون أهلیکم» باشد. (زبدة البیان، ص 632)
[10] . «نسب» به خویشاوندى از راه زاد و ولد گفته مى شود. (مجمع البیان، ج 7 ـ 8 ، ص 272)
[11] . «صهر» یعنى داماد و خانواده زن. (مفردات، ص 494، «صهر»)
[12] . این دو جمله «هنّ لباس لکم و أنتم لباس لهنّ» از قبیل استعاره است، زیرا هر یک از زن و شوهر، یکدیگر را از ارتکاب فجور بازمى دارند. (المیزان، ج 2، ص 44)
[13] . از پیامبر(صلى الله علیه وآله) براى داشتن همسران و فرزندان، بسیار عیبجویى مى کردند. آیه نازل شد: «و لقد أرسلنا رسلا...». (مجمع البیان، ج 5 ـ 6 ، ص 457) با توجّه به سیاق آیات، عیب گیرندگان، مشرکان بودند.
[14] . در معناى آیه گفته شد: «اگر در سخنان و کارهایتان احسان کنید و تقوا داشته باشید...خداوند به آنچه در مورد همسرانتان انجام مى گیرد آگاه است تا شما را در برابر کارهایتان پاداش بدهد. (مجمع البیان، ج 3 ـ 4، ص 184)
[15] . در تفسیر آیه آمده است: به میزان توانایى خود عدالت داشته باشید. (روح المعانى، ج 4، جزء 5، ص 238)
[16] . ظاهراً رضایت خداوند از اسماعیل(علیه السلام)، به سبب اعمال و اقوالش است، و از اینکه از میان اقوال و اعمال او در این آیه، امر خانواده به نماز و زکات بیان شد، برداشت یاد شده انجام گرفته است.
[17] . ممکن است مقصود آیه «اسماعیل بن حزقیل» باشد که به رسالت الهى بر قوم خود مبعوث شد. (مجمع البیان، ج 5 ـ 6 ، ص 800)
[18] . «و مثلهم معهم...» یعنى خداوند افزون بر بازگرداندن کسان ایّوب و عطایى همانند خانواده ایّوب، به آن حضرت همراه با اضافه و زیادى داده است. (روح المعانى، ج 10، جزء 17، ص 121)
[19] . بنا بر قولى معناى آیه این است که متّقین را امام ما قرار بده. (مجمع البیان، ج 7 ـ 8 ، ص 284)
[20] . مقصود از «مکاناً شرقیّاً» بنا بر یک احتمال، شرق بیت المقدّس است. (روح المعانى، ج 9، جزء 16، ص 108)
[21] . از امام باقر(علیه السلام) درباره این آیه روایت شده است: [در صدر اسلام] مردى که قصد هجرت به سوى رسول خدا(صلى الله علیه وآله) را داشت، فرزند و همسرش دامان او را مى گرفتند و مى گفتند: تو را به خدا قسم مى دهیم که از نزد ما نروى و ما را بى کس نگذارى که ما بعد از تو از بین خواهیم رفت. برخى از آنان مطیع اهل و عیال خود مى شدند و [نزد آنان]مى ماندند، ازاین رو خداوند آنان را از فرزندان و همسرانشان برحذر داشته، آنان را از پیروى آنها نهى فرموده است. (تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص 342، ح 20)
[22] . مراد از «و من حوله...» ملائکه طواف کننده عرش هستند که اینها کرّوبیان و سرور فرشتگان اند. (مجمع البیان، ج 7 ـ 8 ، ص 802)
[23] . طبق حدیث منقول از امام باقر(علیه السلام) مقصود از «فسلَّموا»، سلام کردن مرد به خانواده خود، هنگام ورود به خانه است. (تفسیر نورالثقلین، ج 3، ص 627 ، ح258)
[24] . از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است: مقصود از «فصال» در آیه شریفه، گرفتن فرزند از شیر، قبل از دو سال است. (مجمع البیان، ج 1 ـ 2 ، ص 588)
[25] . از اینکه فرزندان ممنوع شدند که بدون اذن وارد اتاق و محلّ استراحت پدر و مادرشان در سه وقت شوند مى توان استفاده کرد که والدین هم نباید با چنین وضعیّتى بر فرزندانشان وارد شوند.
[26] . از امام صادق(علیه السلام) در تفسیر آیه سؤال شد: چگونه اهل خود را از آتش نگهدارى کنیم؟ فرمود: به آنان امر و نهى کنید. (الکافى، ج 5، ص 62 ، ح 3)

منبع: فرهنگ قرآن، جمعی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم، جلد 12


 
 
 
 

Powered by IP2Location.com