میهمان، فرستاده ای از جانب خدا
ساعت ۱٠:۱٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۱/۱٦  کلمات کلیدی: میهمان ، بهشت ، قرآن

میهمان، فرستاده ای از جانب خدا

 

اکرام مهمان

 

منبع: سایت تبیان       نویسنده: آمنه اسفندیاری


 

 

 

از جمله وظایف میزبان در پیشگاه خدا این است که غذایى را که آماده ساخته است تحقیر نکند ؛ چرا که نعمت خدا هر چه باشد عزیز و محترم است، ولى در میان مترفین و ارباب تکلف معمول است که هر قدر سفره را رنگین کنند مى‏گویند: چیز ناقابلى بیش نیست و لایق مقام شما نمى‏باشد!

 


 

 

میهمان راهنماى راه بهشت

 

در ادامه مقاله قبل در توضیح آیه 53 سوره مبارکه احزاب برای کامل شدن بحث مناسب است گوشه‏اى از تعلیمات اسلام را در ارتباط با اصل مسأله" میهماندارى و حق میهمان و وظائف میزبان" بیاوریم:

 

1- میهمان‏نوازى

اسلام اهمیت خاصى براى مسأله میهمان‏نوازى قائل شده تا آنجا که در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام (صلی الله علیه و آله) مى‏خوانیم : " الضیف دلیل الجنة ؛ میهمان راهنماى راه بهشت است"! (بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 460 ، حدیث 14 ، باب 93)

اهمیت و احترام میهمان به اندازه‏اى است که در اسلام به عنوان یک هدیه آسمانى تلقى شده ، به طوری که رسول خدا (صلی الله علیه و آله )در این باره می فرمایند : «اذا اراد اللَّه بقوم خیرا اهدى الیهم هدیة، قالوا: و ما تلک الهدیة؟ قال: الضیف، ینزل برزقه، و یرتحل بذنوب اهل البیت ؛ هنگامى که خداوند اراده کند نسبت به جمعیتى نیکى نماید هدیه گرانبهایى براى آنها مى‏فرستد، عرض کردند : اى پیامبر خدا ! چه هدیه‏اى؟ فرمودند: میهمان، با روزى خویش وارد مى‏شود، و گناهان خانواده را با خود مى‏برد (و بخشوده مى‏شوند).» (بحارالانوار ، ج 75 ، ص 460 ،حدیث 14 ، باب 93)

جالب این که کسى نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) عرض کرد: پدر و مادرم فداى تو باد، برنامه من این است که وضو را به طور کامل انجام مى‏دهم نماز را بر پا مى‏دارم، زکات را به موقع مى‏پردازم، و از میهمان با آغوش باز و به خاطر خدا پذیرایى مى‏کنم . حضرت فرمود: « بخ! بخ! بخ! ما لجهنم علیک سبیل! ان اللَّه قد برأک من الشح ان کنت کذلک ؛ آفرین، آفرین، آفرین بر تو باد! جهنم راهى به سوى تو ندارد، اگر چنین باشى خداوند تو را از هر گونه بخل پاک ساخته است!» در این زمینه سخن بسیار است اما براى اختصار به همین مقدار قناعت‏ مى‏کنیم.

 

2- رعایت سادگى در پذیرایى

با تمام اهمیتى که میهمان دارد پذیرائی هاى پر تکلف و پر زرق و برق از نظر اسلام نه تنها کار خوبى نیست، بلکه رسماً از آن نهى شده است ، اسلام توصیه مى‏کند که پذیرائی ها ساده باشد، و یک خط جالب عادلانه در میان میهمان و میزبان ترسیم کرده است و آن اینکه : " میزبان از آنچه دارد مضایقه نکند، و میهمان نیز بیش از آن را انتظار نداشته باشد!"

امام صادق (علیه السلام) مى‏فرماید : « المؤمن لا یحتشم من اخیه، و ما ادرى ایهما اعجب؟ الذى یکلف اخاه اذا دخل علیه ان یتکلف له؟ او المتکلف لاخیه؟ ؛  افراد با ایمان از برادر مؤمن خود رودرواسى ندارند ، و من نمى‏دانم کدامیک از این دو عجیب تر است؟ کسى که به هنگام ورود بر برادر خود او را به تکلف مى‏افکند و یا کسى که شخصاً به سراغ تکلف براى میهمان مى‏رود؟» (بحار الانوار ، جلد 75 ،صفحه 453)

سلمان فارسى از پیغمبر گرامى اسلام (صلی الله علیه و آله) چنین نقل مى‏کند که فرمود:« ان لا نتکلف للضیف ما لیس عندنا، و ان نقدم الیه ما حضرنا ؛  براى میهمان نسبت به آنچه نداریم تکلف نکنیم، و آنچه موجود است مضایقه ننمائیم .»( محجة البیضاء ، جلد 3 ، صفحه 29)

امام صادق (علیه السلام) مى‏فرماید :« هنگامى که برادرت بر تو وارد شود از او سؤال نکن آیا امروز غذا خورده‏اى یا نه؟ آنچه دارى براى او حاضر کن، چرا که سخاوتمند واقعى کسى است که از بذل آنچه حاضر دارد مضایقه نکند»

3- حق میهمان

گفتیم میهمان از نظر اسلام یک هدیه آسمانى، و فرستاده و رسول خداست، و باید او را همچون جان گرامى داشت و نهایت احترام را در باره او انجام داد، تا آنجا که امیر مؤمنان على (علیه السلام) از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل مى‏کند که فرمود: « من حق الضیف ان تمشى معه فتخرجه من حریمک الى البر؛ از حقوق میهمان آنست که او را تا در خانه بدرقه کنى . » (بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 451)

مهمان

و تا آنجا که به تکلف نینجامد باید وسایل آسایش و راحتى میهمان را فراهم کرد ، در این باره در حدیثی بیان می کند که : « قال رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) : ان من حق الضیف ان یعدله الخلال ؛ یکى از حقوق میهمان این است که حتى خلال را براى او فراهم سازند.» (بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 455)

گاه مى‏شود میهمانها افرادى کم‏رو و خجالتى هستند و به همین دلیل دستور داده شده است که از آنها درباره غذا خوردن سؤال نکنند ، بلکه سفره غذا را آماده سازند، اگر مایل بود بخورد، چنان که امام صادق (علیه السلام) مى‏فرماید :« لا تقل لاخیک اذا دخل علیک اکلت الیوم شیئا؟ و لکن قرب الیه ما عندک، فان الجواد کل الجواد من بذل ما عنده : هنگامى که برادرت بر تو وارد شود از او سؤال نکن آیا امروز غذا خورده‏اى یا نه؟ آنچه دارى براى او حاضر کن، چرا که سخاوتمند واقعى کسى است که از بذل آنچه حاضر دارد مضایقه نکند .»  (بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 455)

از جمله وظایف میزبان در پیشگاه خدا این است که غذایى را که آماده ساخته است تحقیر نکند چرا که نعمت خدا هر چه باشد عزیز و محترم است، و میهمان نیز وظیفه دارد آن را کوچک نشمرد . ولى در میان مترفین و ارباب تکلف معمول است که هر قدر سفره را رنگین کنند مى‏گویند: چیز ناقابلى بیش نیست و لایق مقام شما نمى‏باشد!

در حدیثى از امام صادق (علیه السلام) مى‏خوانیم: « هلک امرؤ احتقر لاخیه ما یحضره و هلک امرؤ احتقر من اخیه ما قدم الیه ؛ میزبانى که آنچه را براى برادرش آماده ساخته کوچک بشمرد هلاک (و گمراه) شده است ، همچنین میهمانى که آنچه را که نزد او حاضر کرده‏اند کوچک بشمرد گمراه است ! » (محجة البیضاء ، جلد 3 ، صفحه 30)

اسلام به قدرى در گرامى داشتن میهمان مو شکاف است که بیان می کند : به هنگامى که میهمان وارد مى‏شود به او کمک کنید اما براى رفتن از منزل به او کمک نکنید مبادا تصور شود مایل به رفتن او هستید ! ( بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 455 ، حدیث 27)

امام صادق (علیه السلام) مى‏فرماید : « افراد با ایمان از برادر مؤمن خود رودرواسى ندارند ، و من نمى‏دانم کدامیک از این دو عجیب تر است؟ کسى که به هنگام ورود بر برادر خود او را به تکلف مى‏افکند و یا کسى که شخصاً به سراغ تکلف براى میهمان مى‏رود؟»

4- وظایف میهمان

همیشه مسئولیت ها جنبه متقابل دارد ؛ یعنى همانگونه که میزبان وظایف مهمى در برابر میهمان دارد در جهت مقابل نیز میهمان وظایف قابل ملاحظه ای دارد.

علاوه بر آنچه در احادیث بالا ذکر شد میهمان موظف است آنچه را صاحب‏خانه در مورد منزلش پیشنهاد مى‏کند انجام دهد، فى المثل هر جا را براى نشستن پیشنهاد مى‏کند بپذیرد .

مهمان

امام صادق (علیه السلام) مى‏فرماید: « اذا دخل احدکم على اخیه فى رحله فلیقعد حیث یامر صاحب الرحل، فان صاحب الرحل اعرف بعورة بیته من الداخل علیه ؛هنگامى که یکى از شما وارد منزلگاه برادر مسلمانش مى‏شود هر جا به او پیشنهاد مى‏کند بنشیند ، چرا که صاحب منزل به وضع منزل خود و آن قسمتهایى که نباید آشکار گردد آشناتر است .» (بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 451)

اما با نهایت تأسف در عصر ما که عصر غلبه مادیگرى بر جهان است این‏ سنت قدیمى انسانى چنان محدود شده که در بعضى از جوامع غربى تقریباً برچیده شده است، و شنیده‏ایم هنگامى که بعضى از آنها به کشورهاى اسلامى مى‏آیند و گستردگى میهمان دارى و میهمان‏نوازى را که هنوز در خانواده‏هاى اصیل این مرز و بوم به صورت گرم و مملو از عواطف برقرار است مى‏بینند، شگفت‏زده مى‏شوند که چگونه ممکن است افرادى بهترین وسائل موجود خانه و با ارزشترین غذاهاى خود را براى پذیرایى مهمانهایى که گاهى با آنها ارتباط کمى دارند، و شاید تنها در یک سفر کوتاه آشنا شده‏اند بگذارند؟!.

ولى توجه به احادیث اسلامى که گوشه‏اى از آن در بالا آمد دلیل این ایثار و فداکارى را روشن مى‏سازد و محاسبات معنوى را در این رابطه مشخص مى‏کند، محاسباتى که براى ماده پرستان فرهنگ نامفهومى است .

 

نتیجه گیری :

 

کوتاه سخن اینکه مسأله میهمان‏نوازى و آداب میهمان دارى و وظایف و خصوصیات هر کدام، بحث گسترده‏اى را در آداب معاشرت اسلامى به خود اختصاص داده است و کسانى که توضیح بیشترى در این زمینه خواستار می باشند به بحار الانوار بابهاى 88 تا 94 از ابواب کتاب العشره جلد 17، و کتاب محجة البیضاء جلد 3 باب چهارم" فضیلة الضیافة" مراجعه کنند .


 

 

منابع:

1- تفسیر نمونه ، ج 17

2- بحار الانوار ، ج 75

3- محجة البیضاء ، ج 3


 
 
 
 

Powered by IP2Location.com